TỪ LÀM TỚI GIÀU

Có nhiều con đường để trở thành người có nhiều tiền. Nhưng có nhiều tiền cũng chưa hẳn đã thành người giàu. Trúng số độc đắc hoặc “phân lô bán nền” cũng có thể được nhiều tiền. Nhưng người có nhiều tiền chưa hẳn đã là người giàu. Để được gọi là người giàu với đầy đủ ý nghĩa của nó thì còn phải đi con đường khá xa, có khi hết đời vẫn không thể thành người giàu. Cuộc sống của người giàu là cả quá trình hình thành gia nhập đẳng cấp của thế giới giàu. Họ có môi trường sống, bạn bè, văn hóa, nếp sinh hoạt và suy nghĩ riêng. Đời sống vật chất có thể cải thiện nhanh nhưng đời sống văn hóa, tinh thần thì đòi hỏi thời gian dài lột xác, có khi phải mất vài thế hệ. Hơn nữa, giàu và làm giàu cũng rất khác nhau. Có người nhờ thừa kế tài sản - như giới quý tộc châu Âu chẳng hạn – mà trở thành người giàu. Tuy nhiên, người giàu mà không làm thì không có những trải nghiệm của người làm giàu. Nếu gặp biến cố, phá sản, người giàu mà không làm sẽ vĩnh viễn rơi xuống đáy, vô phương gượng dậy; còn người làm giàu sẽ dựng lại cơ nghiệp dễ như lấy đồ trong túi. 
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, nước Nhật bị bom đạn tan hoang nhưng trong quãng thời gian ngắn, họ đã dựng lại một nước Nhật giàu có, hùng cường.  Bởi lẽ, trước chiến tranh, họ đã biết làm giàu. Họ đã chế tạo được máy bay, tàu chiến để chọi nhau với Mỹ, với Nga. Họ có những con người đã làm qua. 
Năm 1949, Đài Loan tiếp nhận một lượng lớn những người đã biết làm giàu từ Hoa Lục. Chính những người chạy trốn Mao, với hai bàn tay trắng, đã góp phần quyết định vào việc xây dựng Đài Loan thành một trong bốn con rồng châu Á. Nhiều người đã từng làm giàu rồi vì một lý do nào đó mất sạch của cải nhưng sau một thời gian, họ khôi phục lại của cải khá nhanh. 
 Việt Nam thống nhất, hoà bình đã ba mươi sáu năm nhưng vẫn nghèo với một xã hội được tổ chức và quản lý rất kém. Không phải vì chiến tranh sinh ra tụt hậu mà vì ta chưa bao giờ làm qua, chưa bao giờ giàu qua. Tụt hậu là từ đời ông cha ta cho đến đời ta. Quê ta chỉ biết trồng lúa, ăn của viện trợ thì sau chiến tranh cũng chỉ đi xa hơn trồng lúa một tí. Vì vậy, cái cần nhất để lại cho thế hệ sau là cách làm giàu chứ không phải là của cải. 
Nước Nhật gặp thảm hoạ động đất, sóng thần, gây nên cảnh đổ nát tan hoang. Cả thế giới dõi theo với sự cảm thông, chia sẻ; đồng thời ngưỡng mộ dân tộc Nhật. “Gia bần tri hiếu tử”. Trong bối cảnh hoạn nạn này, người Nhật càng bộc lộ những phẩm chất mà chúng ta phải phấn đấu bền bỉ, mất nhiều thế hệ mới hy vọng có thể vươn tới. Tiền bay lã chã không ai nhặt. Em bé chín tuổi mất cha mất mẹ, đói lã, sắp hàng lãnh phần ăn, nhưng khi chưa đến lượt mà có người đột nhiên cho phần ăn thì em mang lên nộp để phân phát chung rồi quay về vị trí cũ xếp hàng chờ. Với những con người ấy, dân tộc Nhật vượt qua thảm họa này dễ hơn chúng ta giải quyết nạn kẹt xe, vứt rác bừa bãi! Dân tộc Nhật không chỉ giàu về của cải mà họ còn rất giàu về văn hoá. Nhờ văn hoá, họ làm giàu và đồng thời nhờ làm giàu mà họ hình thành văn hoá của người làm giàu đã mấy trăm năm nay. 
Phải làm giàu thì mới tạo ra thói quen làm giàu. Phải làm thì mới tìm ra cách làm và sản sinh ra văn hoá làm. Điều quan trọng là phải để lại cho thế hệ sau cách làm giàu và văn hoá làm giàu. Không làm mà giàu thì chỉ cần một cơn gió nhẹ là quét sạch của cải, vĩnh viễn không gượng dậy được. Ông Đặng Tiểu Bình là người có câu nói nổi tiếng “Mèo trắng hay mèo đen không quan trọng, miễn là bắt được chuột” nhưng khi đến Thẩm Quyến lại quảng bá “làm giàu là vinh quang” chứ không nói “giàu là vinh quang”. (Trích từ tác phẩm 'Năm Lúa Đi Mỹ')